گلایههای مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی کردستان از وضعیت آب کشاورزی

به گزارش خبرگزاری فارس از سنندج، کشاورزان استان کردستان ضمن ابراز نگرانی در بحث تأمین آب برای کشاورزی استان، خواستار شفافسازی بیشتر در احقاق حقوق خود بوده و امیدوار هستند تسریع در اجرای عدالت مورد توجه ویژه وزارت نیرو قرار گیرد و مردم استان نیز بیش از پیش در سایه نظام مقدس جمهوری اسلامی به آسایش و رفاه نسبی دست یابند.

آبهای سطحی در رونق کشاورزی و به تبع آن توسعه اقتصادی، ایجاد اشتغال و افزایش رفاه اجتماعی در هر جامعهای تأثیرگذار است و با عنایت به اینکه حدود 14 درصد از منابع آبی کشور در استان کردستان وجود دارد اما این استان سهم ناچیزی از کشاورزی آبی دارد و بزرگترین استان دیم کار کشور است.

برای آگاهی بیشتر و اطلاعرسانی در زمینه آب و خاک استان کردستان با فرزاد حسنی مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی استان گفتوگویی انجام دادهایم که در ادامه میخوانید..

فارس: وضعیت کردستان در خصوص سدسازی و آبهای مرزی چگونه است؟

در کردستان 33 سد با حجم ذخیرهسازی 3.2 میلیارد مترمکعب در حال احداث، بهرهبرداری و مطالعات است که بخش کشاورزی استان از آن بهره چندانی نبرده و ما انتظار بهرهمندی بیشتری داریم.

کاهش فاحش سطح مصوب شبکههای فرعی آبیاری و زهکشی استان در طرح رودخانههای مرزی کشور از 45 هزار و 657 هکتار به 2 هزار و 930 هکتار علیرغم پتانسیل بالای این استان از لحاظ منابع آبی و خاکی بکر و دستنخورده و قرارگیری در سرشاخه پنج حوضه آبریز اصلی کشور، که با این عمل بیش از پیش حقوق مردم محروم و ستمدیده استان ضایع شده و تنها روزنه امید که با منویات مقام معظم رهبری در بحث مهار آبهای مرزی برای کشاورزان زحمتکش منطقه به وجود آمده بود عملا تبدیل به یأس و ناامیدی شده است.

فارس: سد گاوشان یکی از سدهای مهم در استان کردستان بشمار میآید، سهم آبی استان از این چقدر است؟

در سد مخزنی گاوشان که در فاصله 38 کیلومتری شهر سنندج قرار دارد و در عمق 75 کیلومتری استان کردستان است، با وجود هزاران هکتار اراضی مستعد دیم در شهرستان کامیاران تنها به 5 هزار هکتار در استان کردستان اکتفا شده که تاکنون یک هزار و 500 هکتار از شبکه فرعی آن اجرا شده است و وزارت نیرو مرتباً اعلام میکند که باید در این میزان هکتار فقط غلات کممصرف کشت شود و این در حالی است که استان کرمانشاه با آب این سد حدود 20 هزار هکتار شبکه فرعی اجرا میکند.

سهم استان کردستان از پایاب سد گاوشان 5 هزار هکتار و سهم استان کرمانشاه 20 هزار هکتار است که از این 5 هزار هکتار در خصوص شبکهگذاری، سهم جهاد کشاورزی کردستان یک هزار و 700 هکتار و سهم شرکت آب منطقهای استان 3 هزار و 300 هکتار است و ما سهم خود را با هزینهای بالغ بر 11 میلیارد تومان شبکهگذاری کردهایم اما متأسفانه شرکت آب منطقه ای در خصوص اجرای عملیات سهم خود با توجه به اینکه عملیات اجرایی آن را از سال 90 شروع کرده است ولی تاکنون به علت مشکلات تخصیص آب نتوانسته این پروژه را به اتمام برساند.

از کل حجم آب ذخیره شده در سد گاوشان حدود 60 میلیون مترمکعب برای آب شرب استان کرمانشاه تخصیص یافته و بر اساس وضع موجود این مقدار خیلی بیشتر از نیاز استان کرمانشاه است و این استان مابقی را برای افق 1400 برنامهریزی کرده و از هم اکنون از آب سد گاوشان برای ذخیرهسازی آب شرب خود استفاده میکند.

فارس: میزان بهرهمندی کردستان از آبهای سطحی خود استان چگونه است؟

میتوان گفت اقدامات و عملکرد وزارت نیرو در استان کردستان نامهربانانه است، چراکه شاخص توسعه بخش کشاورزی هر جامعهای بر اساس برخورداری از زمینهای آبی است که در استان کردستان با میانگین بارش سالانه 500 میلیمتر این شاخص 12.5 درصد بوده و این شاخص در کل کشور با میانگین بارش سالانه 250 میلیمتر 44 درصد است.

با این وضعیت خوب بارندگی در استان کردستان انتظار میرود بخش کشاورزی استان از توسعه و بهرهمندی بیشتری از منابع آبی برخوردار باشد اما متأسفانه اینگونه نیست و بخش کشاورزی ما فقیر مانده است.

منابع آبی استان کردستان، استانهای همجوار را منتفع کرده و خود بی بهره شده، به طوری که سد تلوار و رودخانه سفیدرود، استان زنجان، سد گاوشان، استان کرمانشاه و سد شهید کاظمی استان آذربایجان غربی را بهرهمند کرده است و اخیراً نیز رودخانه سیروان، بزرگترین رودخانه استان کردستان به طرح گرمسیری برای استانهای کرمانشاه و ایلام اختصاص داده شده است.

فارس: گفته میشود کردستان در احیای دریاچه ارومیه بیشترین سهم را دارد، آیا این موضوع حقیقت دارد؟

بله. با توجه به مشکلات دریاچه ارومیه از سال 87 جلسات استانی بین وزرات نیرو و جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست کشور با مشارکت عوامل اجرایی این وزراتخانه در سه استان آذربایجانات غربی و شرقی و کردستان تشکیل شد و پس از چهار سال کار کارشناسی منجر به تصمیماتی شد و مقرر شد که هر استان سهم خود را در خصوص احیای دریاچه با رهاسازی آب از حوضه ایفا کند.

در این راستا کل آب مورد نیاز برای احیای دریاچه ارومیه 3.1 میلیارد مترمکعب تعیین شد و سهم کردستان که یک میلیارد مترمکعب بود کاملاً تأمین شد و کردستان به تعهد خود عمل کرد اما اکنون طبق اظهارنظر شرکت آب منطقهای استان حدود 385 میلیون لیتر بیشتر یعنی 1 میلیارد و 585 میلیون مترمکعب از کردستان به دریاچه ارومیه میرود.

علیرغم اینکه این استان هیچگونه تاثیر منفی در خشک سالی دریاچه ارومیه نداشته و بلکه با رها نمودن آورد سالیانه به میزان حداقل 1.33 میلیارد مترمکعب نقش نجاتدهندهای در احیای دریاچه ارومیه داشته، متاسفانه به دلیل توقف همه طرحهای توسعهای و تامین آب در حوضه دریاچه ارومیه بر اساس مصوبات شورای عالی آب، تاکنون از سهم باقیمانده این استان در حدود 385 میلیون مترمکعب آب استفادهای به عمل نیامده و با این عمل ظلم مضاعفی در حق مردم محروم استان کردستان روا شده و عملا رشد و توسعه شهرستان سقز که همانا توسعه بخش کشاورزی و تبدیل اراضی دیم به آبی است، متوقف شده است.

آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی منابع آبی خود را صرف کشاورزی استان خود میکنند و اراضی آبی خود را توسعه دادهاند و این در حالی است که باید این دو استان نقش مهمتری در احیای دریاچه ارومیه داشته باشند اما در واقع این گونه نیست و سهم کردستان بیشتر است.

در سد شهید کاظمی سقز علیرغم زیر آب رفتن سطح قابل توجهی از بهترین اراضی آبی آن شهرستان، با پیگیریهای مستمر، سهم استان کردستان از 762 میلیون متر مکعب تنها حدود10 میلیون متر مکعب میباشد که تاکنون قریب به 800 هکتار اراضی زیرپوشش ایستگاه پمپاژ لگزی از این تخصص بهرهمند شده است.

همچنین با احداث سد شهید کاظمی سقز، علاوه بر تامین آب شرب شهرستانهای بوکان، میاندوآب و تبریز، 55 هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان آذربایجان غربی نیز با آب این سد آبیاری میشود.

با عنایت به مطالعات و بررسیهای ستاد احیای دریاچه ارومیه و با همکاری دانشگاه صنعتی شریف مشخص شده است که عامل انسانی و ساخت سدها و بهرهمندی از آنها در حوضه عامل اصلی پدیده خشکی دریاچه ارومیه بوده و دو استان آذربایجان غربی و شرقی باید در این خصوص باید تجدید نظر کنند.

فارس: آیا دستورات مقام معظم رهبری در خصوص بهرهمندی کردستان از آبهای مرزی محقق شده است؟

طبق دستور مقام معظم رهبری(مدظله العالی) از محل اعتبارات صندوق توسعه ملی بالغ بر 780 میلیارد تومان به مهار آبهای مرزی استان کردستان اختصاص داده شد تا کشاورزی استان از آن بهرهمند شود اما وزارت نیرو برخلاف این موضوع عمل کرد.

به ازای هر هکتار از محل این اعتبار 17 میلیون تومان اختصاص داده شده بود و ما میتوانستیم 46 هزار هکتار از اراضی دیم استان کردستان را شبکهگذاری کنیم که متأسفانه وزرات نیرو به اجرای این طرح در استان کردستان ضربه زد.

از این 780 میلیارد تومان که برای سالهای 93 تا 96 برنامهریزی شده بود تنها 50 میلیارد تومان یعنی 6 درصد آن به کردستان آمده است و سرنوشت باقیمانده آن نامعلوم است.

با استفاده از ظرفیت سدهای گاران و امیرآباد رمشت که در حال مطالعه هستند و همچنین سد زیویه که در حال اجراست میتوانستیم 46 هزار هکتار از اراضی دیم کردستان را با شبکههای 3 و4 به آبی تبدیل کنیم اما از این مقدار فقط آب لازم برای 2 هزار و 960 هکتار را به ما اختصاص دادهاند و این ظلم به کشاورزی این منطقه است.

فارس: شرکت آب منطقهای معتقد است با بحران آب در قروه و دهگلان مواجه هستیم، نظر شما چیست؟

سدهای هزار میلیاردی که در کردستان احداث شدهاند بدون ایجاد شبکههای آبیاری برای کشاورزی کردستان بهرهای ندارد و تاکنون بحث ایجاد شبکههای 1 و 2 و متعاقباً 3 و 4 در دستور کار شرکت آب منطقهای و وزرات نیرو قرار نگرفته است.

با انتقال سد ژاوه به سد سورآل میتوانستیم 15 هزار هکتار و با انتقال آب سد آزاد به سد قوچم میتوانستیم 11 هزار هکتار شبکهگذاری کرده و زمینهای کشاورزی دو شهرستان قروه و دهگلان را بینیاز از آبهای زیرزمینی کنیم و علاوه بر ایجاد اشتغال و درآمد برای کشاورزان منطقه در بحث کنترل و بهرهبرداری از منابع آبهای زیرزمینی این دشتها انتظارات شرکت آب منطقهای نیز فراهم میشد.

شرکت آب منطقهای با برنامههای تقارنبخشی روی قروه و دهگلان دست گذاشته و با ایجاد جوی ناآرام معتقد است که دشتهای این منطقه در آینده به بیابان تبدیل میشوند، و این در حالی است که کل مصرف دشتهای این منطقه 150 تا 200 میلیون مترمکعب آب زیرزمینی بوده اما در مقابل 3 میلیارد و 300 میلیون مترمکعب از آبهای سطحی استان کردستان بلاتکلیف است که میتوانستند با اتصال بین حوضه سدهای آزاد و ژاوه بخش عمدهای از آب مورد نیاز دشتهای قروه و دهگلان را از آبهای سطحی استان تأمین کنند و به این بخش اختصاص دهند.

فارس: بهرهمندی اراضی اطراف سد تلوار از آب این سد چگونه است؟

بهترین زمینهای کشاورزی کردستان در حوزه سد تلوار قرار دارند و در ابتدا قرار بود سهم این زمینها از سد تلوار 15 هزار هکتار باشد که این مقدار به 8 هزار هکتار و هم اکنون به 4 هزار هکتار کاهش یافته است و در این خصوص کسی هم جوابگوی ما نیست.

در سد تلوار با وجود حدود 25 هزار هکتار اراضی مستعد در دشتهای گاوبازده، خورخوره و قامیشلو، متاسفانه از مجموع 30 هزار هکتار شبکه در نظر گرفته شده تنها به 8 هزار هکتار در استان کردستان اکتفا شده و این در حالی است که با احداث این سد که کاسه آن در شهرستان بیجار واقع است، بیش از 3 هزار هکتار از بهترین اراضی آن شهرستان زیر آب میرود.

70 درصد از مصرف آب کشور از آبهای زیرزمینی است و تنها 30 درصد آن از آبهای سطحی بوده و این موضوع نشان دهنده این است که وزرات نیرو در مورد کنترل و پایش آبهای زیرزمینی به صورت جدی وارد عمل نشده است.

فارس: گفته میشود کردستان حتی آب اراضی کشاورزی ایلام را نیز تأمین میکند، آیا این موضوع صحت دارد؟

بله. در طرح گرمسیری یعنی انتقال آب سیروان از سد داریان و پالنگان، تأمین آب حدود 85 هزار هکتار برای استانهای کرمانشاه و ایلام بدون هیچگونه فایده و پیشبینی سطحی برای استان کردستان در دستور کار قرار گرفته و برای محقق شدن این هدف وزارت نیرو تصمیم دارد عملیات سامانه انتقال آب سد ژاوه را متوقف نموده و همچنین سهم سامانه سد آزاد را از 16 هزار هکتار به 7 هزار هکتار تقلیل دهد تا به اصطلاح سهم آب سد داریان محفوظ بماند.

فارس: از دولت تدبیر و امید در خصوص تحقق مطالبات به حق مردم استان چه خواستههایی دارید؟

انتظار داریم سطح مصوب شبکههای فرعی آبیاری و زهکشی در طرح رودخانههای مرزی کشور تا سطح 46 هزار هکتار به عنوان مثال11 هزار هکتار شبکه پایاب سد آزاد 15 هزار هکتار شبکه پایاب سد ژاوه، 5 هزار و 500 هکتار اراضی پایاب سد گاران و... افزایش یابد.

همچنین سطح مصوب شبکههای فرعی آبیاری و زهکشی در سایر حوضههای آبریز استان تا سطح 20 هزار هکتار بعنوان مثال 6 هزار هکتار پایاب سد چراغ ویس سقز، 19 هزار و 500 هکتار پایاب سد سیازاخ، یک هزار هکتار پایاب سد سورال دهگلان و... افزایش یابد.

در بحث حوضه آبریز دریاچه ارومیه، مصوبه ستاد احیای دریاچه ارومیه دال بر عدم توسعه اراضی آبی کشاورزی و بهره مندی استان از 6 هزار هکتار اراضی پایاب سد چراغ ویس شهرستان سقز حذف شود.

در بحث سد مخزنی گاوشان، سطح شبکههای فرعی تا سطح 5 هزار هکتار که با این امر حداقل حقوق بالادستی رعایت میشود، افزایش یابد.

اراضی زیرپوشش سد تلوار شهرستان بیجار به حداقل 8 هزار هکتار سطح مصوب اولیه افزایش یابد و تسریع در عملیات احداث شبکههای اصلی درجه یک و دو مورد تعهد وزارت نیرو که تاکنون بلاتکلیف است.

در بحث سد شهید کاظمی شهرستان سقز حداقل نیاز استان برای تخصیص آب کشاورزی به میزان 20 میلیون مترمکعب (از 385 میلیون مترمکعب تخصیص باقیمانده سهم استان) برای اجرای تعداد 3 واحد ایستگاه پمپاژ مطالعه شده در سطح 2 هزار و 200هکتار محقق شود.

در بحث سد داریان حداقل خواسته استان در راستای جبران خسارت وارده ناشی از زیر آب رفتن بخشی از اراضی کشاورزی، ایجاد توازن و جلوگیری از مهاجرت روستائیان به شهر، تخصیص حداقل 4.6 میلیون مترمکعب آب برای تأمین آب حدود 570 هکتار از اراضی حاشیه مخزن است.

با این اوصاف، نیاز است مدیریت آب استان کردستان به گونهای باشد که کشاورزان استان در اولویت باشند چون عدم توسعه کشاورزی در کردستان بیکاری، تخلیه روستاها، مهاجرت روستائیان به شهرها و مشکلات و معضلات شهرنشینی را به دنبال دارد.

------------------------------

گفتوگو از: عادل پیرویسی

------------------------------

انتهای پیام/79003/ر40/